Portfolio wetenschapsjournalistiek
Hieronder een selectie van gepubliceerde artikelen, nieuwsberichten, columns en boekrecensiesKosmische bliksems
7-pagina artikel (verschenen in Natuurwetenschap & Techniek)
Donder en bliksem: kinderen denken dat de wolken botsen, honden en katten schieten nerveus onder de bank en volwassenen zetten angstig alle elektrische apparatuur uit. In vervlogen tijden herkenden de Grieken, Romeinen en Germanen er zelfs de toorn van hun goden in. Onweer maakt indruk. Over de hele wereld scheren elke seconde ongeveer vijftig bliksemflitsen door onze atmosfeer. Bliksem is zo gewoon dat we tegenwoordig – met al onze wetenschappelijke bagage en ver verwijderd van de mystiek uit vroeger tijden – wel zullen snappen hoe het werkt. Toch? Fout.
Lees verder (pdf)...
Penibele isotoopproductie
4-pagina artikel (verschenen in De Ingenieur)
Wereldwijd overlijden elk jaar ongeveer acht miljoen mensen aan de gevolgen van kanker. Daarmee is de ziekte verantwoordelijk voor ongeveer 13 % van alle sterfgevallen. Om dat cijfer te drukken is het van groot belang kanker vroegtijdig op te sporen. Een van de hulpmiddelen daarbij is de radioactieve isotoop technetium-99m, een soort atomaire undercoveragent. Gekoppeld aan bepaalde antilichamen wordt het stofje ongemerkt meegevoerd naar de plek waar zieke cellen zich bevinden. Resultaat: artsen kunnen de kankercellen opsporen door buiten het lichaam de uitgestoten gammastraling te meten. Ook organen en de bloedsomloop laten zich op die manier onderzoeken, wat ertoe leidt dat het goedje gretig aftrek vindt in de medische gemeenschap. Alleen al in de Verenigde Staten wordt technetium dagelijks ongeveer 80 000 keer gebruikt bij een medisch onderzoek.
Lees verder (pdf)...
Het betere vouwen
6-pagina artikel (verschenen in Natuurwetenschap & Techniek)
Met het vouwen van koddige zwaantjes uit een doe-het-zelfboekje hebben ze niet veel meer te maken, de origamiprojecten die gevorderde papierkunstenaars in elkaar vouwen. Meer dan honderd vouwstappen zijn deze dagen eerder regel dan uitzondering. En voor een origineel ontwerp van een internationaal vermaard origami-expert betaal je rustig een paar honderd tot enkele duizenden euro’s. Ook de computer en de wiskunde eist bij het nieuwe vouwen een steeds grotere rol op. Waarom? Omdat het leuk is. En omdat de oude kunst van het vouwen steeds meer interessante toepassingen heeft: van ruimtevaart tot meubelontwerp.
Een belangrijk deel van de origami-lente en de sprongen voorwaarts in complexiteit die daarmee gepaard gingen, komt voor rekening van de Amerikaan Robert Lang. Sinds 2001 vouwt Lang professioneel; daarvoor deed hij het vooral als hobby. “Je maakt iets moois van heel simpel beginmateriaal, zonder daaraan iets toe te voegen of af te halen”, legt hij desgevraagd uit. De echte origamist werkt namelijk altijd maar vanuit één velletje papier. Bovendien is vrijwel alles na te vouwen, ontdekte Lang. “Dat fascineert me eigenlijk nog steeds.”
Lees verder (pdf)...
Vingers van God
5-pagina artikel (verschenen in Natuurwetenschap & Techniek)
Complete huizen zijn gereduceerd tot stapels stenen en grofvuil, bussen zijn op hun kant geblazen, stukken metaal en golfplaat hangen in de bomen. Eén straat telt geen enkel huis meer met dak en een foto toont zelfs een auto die vakkundig in een woning is gedeponeerd. De schadefoto’s van de tornado die zondagavond 3 augustus Noord-Frankrijk trof, op amper vier kilometer van de Belgische grens, laten weinig aan de verbeelding over. Karim Hamid, meteoroloog bij het Belgische KMI en expert op het gebied van zware onweersbuien, reisde af naar het getroffen stadje Hautmont om de verwoestende kracht van de tornado in te schatten. “Wat we zagen was bij momenten apocalyptisch en niet altijd meteen te vatten.” Overigens stikte het in Hautmont van de ramptoeristen die door de straten slenterden alsof het feest in het dorp was. Een teken dat iets dergelijks geen vaste kost is voor de gemiddelde Fransman.
“De afgelopen honderd jaar zijn er slechts vier á vijf windhozen met vergelijkbare kracht in de buurt voorgekomen”, vertelt Hamid. Rob Groenland, meteoroloog bij het Nederlandse KNMI en onder meer gespecialiseerd in zwaar weer, vult aan: “De condities waren in dit geval optimaal voor het ontstaan van een sterke tornado.” De twee belangrijkste voorwaarden waaraan werd voldaan, was een hoge mate van windschering en veel atmosferische instabiliteit. Daardoor kon een grote ‘supercel’ ontstaan: een onweersbui met interne, verticale rotatie.
Lees verder (pdf)...
De harde schijf als corpus delicti
5-pagina artikel (verschenen in Natuurwetenschap & Techniek)
Rechercheur B. Bauwer van het interregionale bureau digitale expertise had meteen al een voorgevoel dat dit een grotere zaak was dan het zoveelste treurige incident waarbij ene Ome Jan niet met z’n vingers van Pietje van zes af had kunnen blijven. De computer en mobiele telefoon die hij in diens woning aantrof konden wel eens bewijs bevatten voor meer dan alleen ontucht. “Stel, dat ding staat vol met kinderporno,” dacht hij. “Waarschijnlijk is er dan ook vanaf zijn pc en mobieltje communicatie geweest met anderen. Met een beetje geluk rollen we een heel kinderpornonetwerk op.”
Lees verder (pdf)...
Buitenaarde hygiëne
3-pagina artikel (verschenen in Natuurwetenschap & Techniek)
“Mensen zijn één grote zak vol bacteriën en schimmels”, vertelt Hermie Harmsen, microbioloog aan de Rijksuniversiteit Groningen. “Waar mensen zijn, nemen ze hun eigen rommel mee.” Dat geldt niet alleen op de grond, in bijvoorbeeld het universitair medisch centrum waar Harmsen werkzaam is, maar zeker ook in het International Space Station. Harmsen deed onderzoek naar ‘inheemse’ bacteriën in het ISS, die werden verzameld door astronaut André Kuipers.
Lees verder (pdf)...
Britse explosie hier te 'horen'
2-pagina artikel (verschenen in Natuurwetenschap & Techniek)
“Ik heb in elk geval niks gehoord,” stelt Arno Eisses, die geluidsmodellen doorrekent bij TNO Industrie & Techniek. A priori onmogelijk is het volgens hem echter niet, mits de omstandigheden meehelpen. “Allereerst moet de windrichting goed zijn. Als die waait van de bron naar de ontvanger dan blijft de energie in de geluidsgolf, beter bewaard,” aldus Eisses. Uit satellietbeelden van de enorme roetwolk die door de brand ontstond, blijkt dat de wind die dag inderdaad in noord-oostelijke richting de Noordzee overstak, ruwweg richting België en Nederland.
Lees verder (pdf)...
Röntgenfoto van de aarde
nieuwsbericht (verschenen in Natuurwetenschap & Techniek)
Lees verder (pdf)...
Zonne-uitbarsting in 3D
nieuwsbericht (verschenen in Natuurwetenschap & Techniek)
Lees verder (pdf)...
Botsende manen rond uranus
nieuwsbericht (verschenen in Natuurwetenschap & Techniek)Californië (VS) – Eén van beide in 2003 ontdekte manen van Uranus zal gaan botsen met een andere, concluderen Amerikaanse astronomen.
Lees verder (pdf)...
Verdunners velden Sharon
nieuwsbericht (verschenen in Natuurwetenschap & Techniek)Jerusalem (Is) – De bloedverdunners, toegediend na z’n eerste lichte herseninfarct, hebben waarschijnlijk bijgedragen aan de zware hersenbloeding van Israëls premier Ariel Sharon. Lees verder (pdf)...
De revolutie die niet plaatsvond
lange boekrecensie (verschenen in Natuurwetenschap & Techniek)
Lees verder (pdf)...
Veluweroute
korte boekrecensie (verschenen in Natuurwetenschap & Techniek)De droom van auteur Tom Bade is één aaneengesloten natuurgebied waarin herten vrij rondlopen, mensen urenlang kunnen wandelen en kinderen boomhutten kunnen bouwen. Het boek van Betuweroute naar Veluweroute leest als een lang pleidooi voor dit plan.
Lees verder (pdf)...
Het heelal in het kort
korte boekrecensie (verschenen in Natuurwetenschap & Techniek)Voor lezers van Engelstalig populair-wetenschappelijk werk is er een logisch verband tussen Stephen Hawkings' 'nieuwe' boek, A briefer history of time, en diens klassieker A brief history of time. De klassieker is vertaald als Het Heelal, terwijl de opvolger nu verschijnt als Een korte geschiedenis van de tijd.
Lees verder (pdf)...
Dinosauriërs waren grazers
nieuwsbericht (verschenen in Natuurwetenschap & Techniek)
De makers van de televisieserie Walking with Dinosaurs van de BBC deden grote moeite om locaties voor hun opnamen te vinden waar geen gras groeide. Tot nu toe werd namelijk gedacht dat gras pas ontstond na het uitsterven van de dinosauriërs. Een recent artikel in Science ondergraaft deze opvatting.
Lees verder (pdf)...
Vooral exoten vergroten diversiteit flora
nieuwsbericht (verschenen in Natuurwetenschap & Techniek)
Tussen 1930 en 1980 nam het aantal plantensoorten in Nederland langzaam toe. Vanaf 1980 bleek het aantal warmteminnende planten ineens sterk te groeien. Het gaat dan vooral om plantaardige gelukszoekers die uit het buitenland hierheen komen. Dat is de conclusie die bioloog Wil Tamis van de Universiteit Leiden trekt in zijn proefschrift. Tamis bestudeerde de ge- gevens over plantenrijkdom van Stichting Floristisch Onderzoek Nederland en het Nationaal Herbarium Nederland, die in de loop der jaren door vrijwilligers zijn verzameld.
Lees verder (pdf)...
Imuunsysteem voor internet
nieuwsbericht (verschenen in Natuurwetenschap & Techniek)Tel Aviv (IL) – Bescherming tegen computervirussen is in de huidige vorm te traag. Israëlische onderzoekers willen daarom een immuunsysteem voor het internet bouwen.
Virusscanners op computers halen al iedere dag of nog vaker de nieuwste virusdefinities binnen om up to date te blijven. Die methode, waarbij één centraal punt de nieuwe kennis over virussen verspreidt, is volgens onderzoekers van de universiteit van Tel Aviv te statisch en traag.
Lees verder (pdf)...
Pulsar-samenwerking wint Descartesprijs
interview (verschenen in Natuurwetenschap & Techniek)
Lees verder (pdf)...
De superbesmetters zijn onder ons
lang nieuwsbericht (verschenen in Natuurwetenschap & Techniek)
Bij modellen die het besmettingsverloop van ziekten in kaart brengen, is tot nu toe onvoldoende rekening gehouden met ‘superbesmetters’: individuen die door bijvoorbeeld hun levenswijze extra veel anderen besmetten. Deze personen spelen een cruciale rol in het veroorzaken en in stand houden van epidemieën, stellen onderzoekers van de universiteit van Californië in het tijdschrift Nature.
Lees verder (pdf)...
Hacken leer je niet in 150 pagina's
lange boekrecensie (verschenen in Natuurwetenschap & Techniek)
Lees verder (pdf)...
Ruimtereizen
korte boekrecensie (verschenen in Natuurwetenschap & Techniek)Twee typische koffietafelboeken: De ruimte in voert ons aan de hand van prachtige foto's en korte tekstjes door nevels, langs supernova's, planeten en planetoïden. Heerlijk om bij weg te dromen, maar niet meer dan dat. Net zo schitterend uitgevoerd is Vanaf de oerknal, een geschiedenis van het universum.
Lees verder (pdf)...
Maanstof
korte boekrecensie (verschenen in Natuurwetenschap & Techniek)"Terwijl het (maanstof) haar mond binnenging, ontvlamde het bij het contact met haar speeksel en schoot vonken die nu elke cel van haar bewoonden. Kristallijn en buitenaards verlichtte het de donkere hoekjes van haar lichaam als feeënpoeder." Van zulke stylistische uitspattingen moet je houden, vooral in een boek over de planeten.
Lees verder (pdf)...
Verliefd op bèta
3-pagina artikel (verschenen in Natuurwetenschap & Techniek)
“Zelf voelde ik me als klein jongetje nooit serieus genomen”, bekent hij. Toen hij als achtjarige Neil Armstrong zijn eerste stap op de maan zag zetten en over de Russische ruimtevluchten hoorde, schreef hij brieven naar Nasa en naar de Russische ambassade voor informatie en foto’s van zijn helden Armstrong en Gagarin. Ook schreef hij naar Nederlandse sterrenwachten over eigen waarnemingen. Nasa schreef nooit terug, de Nederlandse sterrenwachten ook niet, alleen de Russen reageerden. Hij is er nog steeds verbaasd over:“Dat was heel bijzonder. In 1969 was Rusland nog de grote vijand. Ze hadden alleen met één ding geen rekening gehouden: de informatie bij de foto’s was in het Russisch”. Dat hield de kleine Jurriens niet tegen. Met boeken uit de plaatselijke bibliotheek vertaalde hij de informatie die hij had gekregen. Het voorval wekte bij hem grote sympathie voor de Russische ruimtevaart. Bovendien nam hij zich voor kinderen altijd wel serieus te nemen in hun interessen.
Lees verder (pdf)...
Geruchtmakende crashtest
2-pagina artikel (verschenen in Natuurwetenschap & Techniek)
Lees verder (pdf)...
Vaccin tegen kanker
nieuwsbericht (verschenen in Natuurwetenschap & Techniek)New York (VS) – Het nieuwe vaccin Gardasil voorkomt zeventig procent van de gevallen van baarmoederhalskanker.
“Dit vaccin is het zoveelste bewijs dat de ontwikkeling van antikankervaccins zeer zinvol is”, zegt prof dr Kees Melief van het Leids Universitair Medisch Centrum. Virussen veroorzaken wereldwijd tussen de tien en twintig procent van alle kankers. Toch maakt hij zich ook zorgen. “Het is natuurlijk heel mooi dat het vaccin er is, maar we moeten oppassen dat vrouwen straks geen vals gevoel van veiligheid krijgen en denken dat uitstrijkjes niet meer nodig zijn”, zegt hij. “Goede voorlichting is dus noodzakelijk”.
Lees verder (pdf)...
Turbulente stroming knabbelt zich breed
nieuwsbericht (verschenen in Natuurwetenschap & Techniek)
Een gekleurde vloeistof die door een smal buisje in een bak met stilstaand water spuit onthulde hoe turbulente stroming zich uitbreidt. Onderzoekers van de stichting FOM en de Technische Universiteit in Delft beschenen de bak van de zijkant met laserlicht terwijl een snelle camera de vloeistof fotografeerde. Die foto’s toonden een scherpe grens waar de snelheid van de stroming snel afvalt naar nul. Tot nu toe dacht men dat die overgang geleidelijker was.
Lees verder (pdf)...
Flitsende neutronensterren
nieuwsbericht (verschenen in Natuurwetenschap & Techniek)Amsterdam (NL) -–De Swiftsatelliet kan als eerste de bron van korte gammaflitsen aan de hemel localiseren. Twee compacte objecten die op elkaar botsen zijn waarschijnlijk de oorzaak.
Lees verder (pdf)...
Muggen gloeien tegen malaria
nieuwsbericht (verschenen in Natuurwetenschap & Techniek)Londen (UK) – Lichtgevende,steriele mannetjesmuggen verleiden de vrouwtjes tot vruchteloze paringen.
Lees verder (pdf)...
Velociraptor klauwt zich vast
nieuwsbericht (verschenen in Natuurwetenschap & Techniek)Manchester (GB) – De velociraptor gebruikte zijn klauwen vermoedelijk niet om te slachten, maar om prooien mee vast te houden.
Lees verder (pdf)...
Buckypapier, het nieuwe wonderwapen
nieuwsbericht (verschenen in Natuurwetenschap & Techniek)Tallahassee (VS) – Buckypapier, gevlochten van nanobuisjes, is tien maal sterker dan staal en harder dan diamant- claimt een nanotechnoloog in Florida.
Lees verder (pdf)...
Erfgoed
korte boekrecensie (verschenen in Natuurwetenschap & Techniek)Over het aardkundig erfgoed in Nederland is een hoop te vertellen, blijkt in Eigen aardig Nederland. Lees verder (pdf)...
Intellectuele normen en waarden
3-pagina artikel (verschenen in Natuurwetenschap & Techniek en Techno!)
Een recent onderzoek onder studenten aan de universiteit van Utrecht laat zien dat één op de twaalf studenten hele lappen tekst ongewijzigd en zonder bronvermelding van het internet kopieert. Na het verschijnen van het rapport was in veel kranten te lezen dat maar liefst zestig procent van de Utrechtse studenten plagieert. Dat getal blijkt echter onjuist.“De Volkskrant, die als eerste over ons schreef, heeft percentages opgeteld waar dat niet mocht,” vertelt onderzoekster Femke Jacobs van stichting Onderwijs Evaluatie Rapport, “daarna is dat door iedereen overgenomen.” Klakkeloos overnemen is dus ook de media niet vreemd.
Lees verder (pdf)...
Hagelkanon schiet gebakken lucht
niewsbericht (verschenen in Natuurwetenschap & Techniek)
Zeven Zeeuwse boeren kochten recent een zogenoemd ‘hagelkanon’: een apparaat dat om de paar seconden een schokgolf in de bovenliggende lucht veroorzaakt om de vorming van hagel in de wolk te voorkomen. Al gevormde hagel zal op z’n weg naar beneden verpulverd worden, is het idee. “Die hagelkanonnen werken niet”, waarschuwde Jon Wieringa op de jaarlijkse Europese meteorologischeconventie in Utrecht. De boeren die voor een bedrag van vijfenveertigduizend (!) euro een kanon aanschaften, zijn volgens hem het slachtoffer van oplichterij.
Lees verder (pdf)...
Vaccin tegen aderverkalking
nieuwsbericht (verschenen in Natuurwetenschap & Techniek)Leiden (NL) – Leidse onderzoekers ontdekken een nieuw middel tegen hart- en vaatziekten.
Lees verder (pdf)...
Website vol klinisch jargon
nieuwsbericht (verschenen in Natuurwetenschap & Techniek)Leiden (NL) – Sinds kort staan alle klinische testen van de farmaceutische industrie op een openbare website.
Klinische testen onderzoeken de effectiviteit en bijwerkingen van medicijnen op proefpersonen. In januari besloot de International Federation of Pharmaceutical Manufacturers dat de resultaten van klinische testen toegankelijker moeten, met deze website als het voorlopige resultaat.
Lees verder (pdf)...
Meeliftende maïswortelkever
nieuwsbericht (verschenen in Natuurwetenschap & Techniek)
Lees verder (pdf)...
Vliegen als libel met Delfly
nieuwsbericht (verschenen in Natuurwetenschap & Techniek en Techno!)
Lees verder (pdf)...